Cyhoeddi nofel am hanes yr Eisteddfod gyntaf

2 Mai 2018

Datganiad i'r wasg gan Luke Waterson, sydd wedi cyhoeddi nofel am hanes yr Eisteddfod gyntaf yw hwn.  Rydym wedi cytuno i gyhoeddi'r wybodaeth.

Mae’r Eisteddfod yn enwog am ei defod a’i thraddodiad cymhleth ond nid ydy’r mwyafrif yn gwybod am wreiddiau’r ŵyl. Mae rhai o’r seremonïau sydd wedi dod yn rhan hoff o’r eisteddfod gyfoes â’i wreiddiau tua 850 mlynedd yn ôl ac mae’r eisteddfod yn un o’r gwyliau diwylliannol hynaf yn y byd. Mae’n debyg y cynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf yn 1176 ac mae Luke Waterson, yn ei nofel newydd, yn rhoi sylw mawr iddi.

Yn ei lyfr Song Castle mae e’n olrhain straeon grŵp amrywiol o feirdd sy’n teithio ar hyd ffyrdd peryglus Cymru i fynychu gŵyl ganu’r tywysog Rhys ap Gruffydd yn ei gastell yn Aberteifi. Er mai ond un paragraff yn yr holl ffynonellau hanesyddol sy’n cyfeirio at yr eisteddfod hon, mae Luke yn defnyddio’r wybodaeth sy’n bodoli am hanes lliwgar beirdd Ewrop yn y cyfnod hwnnw, yn ogystal ag adroddiadau canoloesol cyfoes fel Journey Through Wales gan Gerallt Gymro, er mwyn rhoi at ei gilydd adroddiad cymhellgar am y modd y gallai rhagflaenydd yr eisteddfod fodern fod wedi datblygu.

Hyd yn hyn mae hanes cynnar yr Eisteddfod yn ddirgelwch a rhoddwyd bywyd iddo mewn ffuglen am y tro cyntaf yn Song Castle.

Un peth sydd wedi dod allan o’r stori yw bod rhai o ddefodau’r Eisteddfod fel Cadeirio’r Bardd wedi bod mewn bodolaeth ers o leiaf y 12fed ganrif a bod Cymru’n enwog am ei barddoniaeth, cerdd a chân hyd yn oed yn y cyfnod cynnar hwn yn ei hanes.