Trigolion yr ynys i'w anrhydeddu gan yr Orsedd yn yr Eisteddfod

4 Mai 2017

Heddiw (4 Mai), cyhoeddir enwau'r rheiny sy’n dod o Ynys Môn a fydd yn cael eu derbyn i'r Orsedd drwy anrhydedd, yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn eleni.

Mae’r anrhydeddau hyn, a gyflwynir yn flynyddol, yn gyfle i roi clod i unigolion o bob rhan o’r wlad am eu cyfraniad arbennig i Gymru, y Gymraeg ac i’w cymunedau lleol ar hyd a lled Cymru.  Braf yw gallu cydnabod y bobl hyn drwy drefn anrhydeddau’r Orsedd, a’u hurddo ar Faes yr Eisteddfod Ynys Môn eleni, fore Llun 7 Awst a fore Gwener 11 Awst.

Yn unol â threfniadau Urddau er Anrhydedd Gorsedd y Beirdd, mae pob aelod newydd yn dod yn aelod ar yr un gwastad, sef fel Derwydd.  Mae pob person sy'n derbyn aelodaeth trwy anrhydedd Yr Orsedd yn cael eu derbyn un ai i'r Wisg Werdd, neu'r Wisg Las, yn ddibynnol ar faes eu harbenigedd.

Mae’r rheiny sydd yn amlwg ym myd y Gyfraith, Gwyddoniaeth, Chwaraeon, Newyddiaduriaeth, y Cyfryngau, gweithgaredd bro / neu genedl yn derbyn Urdd Derwydd – Y Wisg Las am eu gwasanaeth i’r genedl.

Mae’r Orsedd hefyd yn urddo aelodau newydd i’r Wisg Werdd am eu cyfraniad i’r Celfyddydau.  Bydd y rheiny sydd wedi sefyll arholiad neu sydd â gradd gymwys ym maes Llenyddiaeth, Cerddoriaeth, Drama neu Gelf, hefyd yn derbyn y Wisg Werdd, yn ogystal ag enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts bob blwyddyn ac enillwyr Cadair a Choron Eisteddfod yr Urdd. 

Dim ond enillwyr prif wobrau’r Eisteddfod Genedlaethol a urddir i’r Wisg Wen.

Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn ym Modedern o 4-12 Awst.  Am ragor o wybodaeth ewch i www.eisteddfod.cymru

Y Wisg Las

Bob Daimond

Yn wreiddiol o Swydd Stafford, daeth Bob Daimond, Porthaethwy, i weithio i Gyngor Sir Gwynedd ar ddechrau’r 80au, lle dysgodd Gymraeg, a daeth yn Gyfarwyddwr Priffyrdd a Bwrdeistrefol Cyngor Gwynedd.  Ers ei ymddeoliad, bu’n weithgar iawn gydag Ymddiriedolaeth Treftadaeth Menai, sy’n gyfrifol am Ganolfan Thomas Telford ym Mhorthaethwy. Yn gynrychiolydd gogledd ar banel y Sefydliad Peirianwyr Sifil, mae’n gyfrannwr rheolaidd ar radio ar beirianneg.  Mae hefyd yn frwd o blaid sicrhau bod gweithgareddau o faes peirianneg i’w gweld ym Mhafiliwn Gwyddoniaeth a Thechnoleg yr Eisteddfod yn flynyddol, ac yn aelod o Bwyllgor Gwyddoniaeth Eisteddfod Môn eleni.

Elwyn Hughes

Bu Elwyn Hughes, Llanfairpwll, yn arwain maes dysgu Cymraeg yng ngogledd Cymru am dros 30 mlynedd.  Datblygodd y gwasanaeth i godi safonau ac ysbrydoli tiwtoriaid a dysgwyr gan arwain drwy esiampl.  Derbyniodd Dlws Elvet a Mair Elvet Thomas am ei gyfraniad i’r maes yn Eisteddfod Genedlaethol Eryri.  Er ei fod wedi ymddeol, mae’n parhau i weithio fel tiwtor, ac ef yw cadeirydd Pwyllgor Dysgwyr yr Eisteddfod eleni.  Mae hefyd yn arweinydd Côr Dros y Bont, sy’n cyfuno dysgwyr a siaradwyr iaith gyntaf, ynghyd â Chriw Bangor, sydd wedi ennill cystadleuaeth Côr y Dysgwyr chwe gwaith yn yr Eisteddfod.

Huw John Hughes

Bydd rhai pobl yn adnabod Huw John Hughes, Porthaethwy, fel gweinidog rhan amser, eraill yn ymwybodol o’i waith fel darlithydd addysg, ac eraill yn cysylltu’i enw gydag atyniad Pili Palas ar gyrion Porthaethwy.  Bu hefyd yn ddyfarnwr pêl droed gan godi i wasanaethu yng nghynghrair Cenedlaethol Cymru.  Ychydig iawn o bobl sydd â chefndir mor ddiddorol, ac ychydig hefyd sydd wedi gwneud cymaint yn ei gymuned a’i ardal leol.  Mae’n awdur toreithiog, yn awdurdod ar fyd natur ac yn ymgyrchydd brwd dros ddatblygu defnydd o’r Gymraeg ym maes twristiaeth.  Mae’n ysgolhaig disglair ac egnïol a’i gyfraniadau i fywyd ei fro a’i genedl yn eang eithriadol.

Mari Jones

Bu Mari Jones, Llanfaethlu, yn fawr ei chymwynas i’r Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd, gan weithio’n wirfoddol i’r ŵyl am chwarter canrif, gyda’i chwaer, Dwynwen Hawkins.  Byddai’r ddwy i’w gweld yn gwerthu tocynnau yn y Swyddfa wrth y brif fynedfa, ac yn wynebau cyfarwydd i filoedd o eisteddfodwyr.  Byddent hefyd yn stiwardio’n rheolaidd yn y Pafiliwn ac yn Theatr y Maes.  Bydd yn ‘ymddeol’ o’r gwaith hwn eleni, gyda’r Eisteddfod yn ei chynefin ym Môn.  Roedd yn fwriad enwebu Dwynwen i’r Orsedd hefyd eleni, ond bu farw ddechrau’r flwyddyn, felly anrhydeddir Mari am ei holl waith ac er cof annwyl am Dwynwen.

Alun Mummery

Dyn ei filltir sgwâr yw Alun Mummery, Llanfairpwll, a’i gyfraniad i’r filltir honno’n sylweddol dros y blynyddoedd.  Yn gynghorydd ar Gyngor Cymuned Llanfairpwll ers hanner canrif eleni, bu hefyd yn gynghorydd sir dros ei ardal leol yn Llanfairpwll, Porthaethwy, Star a Phenmynydd, ac yn llywodraethwr yn yr ysgol gynradd leol.  Ond, ym myd pêl droed mae’r gŵr hwn hapusaf, ac mae’n ymwneud gyda chlwb a thîm Clwb Pêl Droed Llanfairpwll ers 45 o flynyddoedd, ac yn 2012, derbyniodd Wobr Cyfraniad Oes am ei waith gyda’r clwb yng Ngwobrau Pêl Droed Cymunedol Cymru. 

George North

Efallai iddo gael ei eni yn King’s Lynn, ond magwyd George North, Northampton, yng ngogledd Môn gan dderbyn ei addysg yn Ysgol Bodedern, dafliad carreg o Faes yr Eisteddfod eleni.  Mae’n un o chwaraewyr rygbi mwyaf disglair ei genhedlaeth, gan gychwyn ar ei daith i garfan y Llewod yng Nghlwb Rygbi Llangefni, cyn symud i Goleg Llanymddyfri ac yna’r Scarlets, cyn ennill ei gap cyntaf dros Gymru pan yn ddim ond deunaw oed. Mae’n un o asgellwyr mwyaf rhagorol rygbi rhyngwladol, yn arwr i filoedd, ac er ei fod yn chwarae yn Northampton, mae’n parhau’n ffyddlon i’w hen sir ac i’r Gymraeg.

Donald Glyn Pritchard

Un o feibion Môn yw Donald Glyn Pritchard, Llannerchymedd, a’i gyfraniad i fywyd yr ynys yn sylweddol.  Yn athro a phennaeth cynradd cyn ei ymddeoliad, bu’n weithgar gyda’r Urdd am flynyddoedd, yn gyfrifol am amryw o ganghennau.  Treuliodd gyfnod hirfaith – o 1965 tan 2003 – yn weithgar gyda Chlwb Ieuenctid ac Aelwyd y Gaerwen, gan ddylanwadu ar genedlaethau o bobl ifanc Môn.  Yn gefnogwr brwd o Eisteddfod Môn ac arweinydd cyson yn Eisteddfod enwog Marianglas, roedd hefyd yn aelod o’r pwyllgor a sefydlodd bapur bro Yr Arwydd, gan chwarae rhan bwysig ym mywyd diwylliannol ei fro.  Mae hefyd yn athro Ysgol Sul yng Nghapel Ifan, Llannerchymedd ers deugain mlynedd ac yn sylfaenydd Clwb yr Ifanc.

Nia Roberts

Fel merch o Fôn yr adnabyddir y cyflwynydd Nia Roberts, Y Bontfaen, a hithau’n ferch i’r diweddar actor ac athro, JO Roberts.  Mae’n un o wynebau mwyaf cyfarwydd S4C ac yn un o leisiau poblogaidd Radio Cymru, gyda phrofiad helaeth o gyflwyno digwyddiadau byw a chelfyddydol o bob math, gan gynnwys y darlledu o’r Eisteddfod Genedlaethol, yr Urdd a Chôr Cymru.  Hi hefyd yw cyflwynydd rhaglen gelfyddydol wythnosol Radio Cymru, Stiwdio.  Derbyniodd Gymrodoriaeth er anrhydedd am ei chyfraniad i faes darlledu gan Brifysgol Bangor llynedd.

Osian Roberts

Gyda’i wreiddiau’n ddwfn ym Modffordd, Ynys Môn, pêl droed fu bywyd Osian Roberts ers pan yn fachgen ysgol, gan lwyddo ar y lefel uchaf o’r cychwyn. Yn dilyn cyfnod yn UDA, dychwelodd i Gymru i weithio ym myd pêl droed, ac ers rhai blynyddoedd bellach, mae’n rhan greiddiol o dîm hyfforddi Cymru.  Roedd ei brofiad a’i arbenigedd yn ganolog i lwyddiant mawr y tîm yng nghystadleuaeth yr Ewros y llynedd, pan lwyddodd y bechgyn i gyrraedd rownd gynderfynol y gystadleuaeth.  Bu’n rhan allweddol o’r gwaith o sicrhau bod y Gymraeg i’w gweld a’i chlywed yn ystod y gystadleuaeth, gan godi proffil yr iaith yn rhyngwladol ar draws y byd.  Yn ogystal â’r anrhydedd hwn, Osian Roberts yw Llywydd yr Ŵyl yn yr Eisteddfod eleni.

Carol Sharp

Efallai mai ardal Winnipeg, Manitoba, Canada yw cyfeiriad Carol Sharp ers dros ddeugain blynedd bellach, ond un o ferched Môn ydyw mewn gwirionedd, ac mae dylanwad yr ynys a Chymru’n gryf arni hyd heddiw.  Cafodd yrfa lwyddiannus ym myd y gyfraith yng Nghanada, yn Farnwr a fu’n flaenllaw ei gwaith yn cynrychioli hawliau lleiafrifoedd ac ieithyddol, gan arbenigo mewn cyfraith sifil.  Bu’n allweddol i fywyd Cymraeg a Chymreig yr ardal drwy gydol y cyfnod, gan sicrhau bod y Gymdeithas Gymraeg yn adlewyrchu’r hyn sy’n digwydd yng Nghymru heddiw.  Daw’n ôl yn rheolaidd i Gymru, yn arbennig i’r Eisteddfod, gan ddychwelyd i Ganada yn llawn syniadau am sut i ddatblygu’r Gymdeithas yn Winnipeg ymhellach.

Robyn Williams

Mae Robyn Williams, Y Fali, wedi cyfrannu’n helaeth at fywyd cymunedol ei dref enedigol, Caergybi.  Yn bartner mewn cwmni o gyfreithwyr sydd â swyddfa yn y dref, ef yw cyfreithiwr mygedol yr Eisteddfod eleni, ac wedi gwneud llawer ym myd y gyfraith i gefnogi a chynorthwyo mudiadau a sefydliadau lleol.  Bu’n rhan allweddol o’r gwaith o gael capeli anghydffurfiol y dref i gyfarfod ar y cyd, ac mae’i gyfraniad gwerthfawr mewn capeli ar draws yr ynys yn cael ei werthfawrogi gan drigolion ardaloedd niferus.  Mae wedi cyfrannu’n helaeth yn wirfoddol ac yn gymunedol ac mae’i frwdfrydedd dros yr iaith a’n diwylliant heb ei ail.

 

Y Wisg Werdd

Emyr a Trefor Wyn Jones

Dau efaill yw Emyr Wyn Jones, Gwalchmai, a Trefor Wyn Jones, Pentre Berw, sydd yn adnabyddus am eu gwasanaeth i gerddoriaeth ym Môn am flynyddoedd.  Maent wedi diddanu cynulleidfaoedd mewn cannoedd o gyngherddau a chymanfaoedd canu, ac wedi bod yn aelodau o nifer o gorau, gan gynnwys Cantorion Colin Jones, dros y blynyddoedd.

Elen Wyn Keen

O Rosygwaliau ger Y Bala’n wreiddiol, mae Elen Wyn Keen, Llangristiolus, yn byw ym Môn ers blynyddoedd bellach ac yn cyfrannu i fywyd cerddorol yr ynys.  Mae’n delynores a phianydd fedrus, sy’n rhoi o’i hamser i nifer o eisteddfodau, cyngherddau, sefydliadau ac ysgolion yn lleol ac yn ehangach.  Hi yw cyfeilydd swyddogol Ysgol Glanaethwy ers 1997, ac mae wedi cyfeilio’n genedlaethol i’r Urdd ac Eisteddfod y Ffermwyr Ifanc.  Mae hefyd yn gweithio’n rhan amser fel athrawes biano deithiol i Wasanaeth Ysgolion William Mathias, ynghyd â dysgu piano i’w disgyblion ei hun.  Mae bob amser yn barod iawn ei gwasanaeth yn yr ysgol gynradd leol, yn arwain yr Urdd, hyfforddi partïon ac unigolion sy’n cystadlu ar ran yr ysgol.

Derec Owen

Fel ‘Derec Teiars’ mae pawb yn adnabod Derec Owen, Llanfairpwll, gan iddo weithio fel rheolwr siop deiars yn Llangefni am flynyddoedd.  Yn 1982, sefydlodd Gymdeithas Hogia Paradwys, sy’n codi arian i elusennau ym Môn a Gwynedd, gan weithredu fel Ysgrifennydd, Cadeirydd a Llywydd, a chan godi degau o filoedd o bunnau.  Bu’n cyflwyno rhaglenni i Radio Ysbyty Gwynedd am bron i 30 mlynedd, ac yn tynnu lluniau i bapurau bro Ynys Môn ers canol y 70au.  Erbyn hyn mae ganddo archif anferth o ffotograffau ardderchog mae’n fodlon eu rhannu â phawb.  Mae’n gymwynaswr heb ei ail, yn boblogaidd gan bawb ac yn Gymro gwylaidd tra gwerthfawr i’w gymdeithas.

Huw Roberts

Y byd gwerin sy’n mynd â bryd Huw Roberts, Llangefni, ac mae’i gyfraniad i’r maes, yn gerddorol ac ym maes ymchwil, yn sylweddol ers degawdau.  Yn aelod o’r grŵp Cilmeri ac yna 4 yn y Bar, mae Huw yn ffidlwr o fri sydd wedi’i drwytho mewn alawon a hanes cerddoriaeth gwerin yng Nghymru ac wedi ysbrydoli llawer o ieuenctid trwy hyfforddi ar gyrsiau ffidil dros y blynyddoedd.  Mae ef a’i wraig, Bethan, hefyd wedi chwarae rhan allweddol ym myd dawnsio gwerin Môn, gyda llwyddiant Ffidl Ffadl, ac yn ddiweddarach, Dawnswyr Bro Cefni, mewn cystadlaethau a gwyliau dawns yng Nghymru a thramor.  Mae hefyd yn un o brif wybodusion maes y wisg genedlaethol Gymreig.