Troelli'r Arddangosfa Agored

14 Mehefin 2017

Newid Tirlun wrth i’r Ddaear Droelli

Eleni comisiynwyd Manon Awst o Bencarnisiog i wireddu’r Arddangosfa Arbennig sy’n dwyn y teitl ‘Troelli’. Yn y ffotograff mae llaw yr artist yn dal carreg o Fynydd Parys o flaen braslun gan yr artist Charles Tunnicliffe o draeth Llanddwyn. Amcan ‘Troelli’ a’r gweithgareddau sydd ynghlwm â hi yw ymdrin â themâu ecolegol sy'n cyffwrdd â thrigolion ac ymwelwyr Ynys Môn. Mae’r eitem a’r ddelwedd yn y llun yn arwyddocaol - ym Mynydd Parys yn ail hanner y 18fed ganrif roedd diwydiant copr mwya’r byd - mae ei olion yno o hyd. Tynnodd yr artist bywyd gwyllt Charles Tunnicliffe (1901 - 1979) y darlun o goedwig Niwbwrch ym 1953 pan oedd y coed pinwydd yn cael eu plannu. Erbyn hyn mae’r goedwig yn lloches bwysig i’r wiwer goch. Cododd gryn wrthwynebiad pan gyhoeddwyd cynlluniau yn 2004 i gwympo coed ar draws rhan sylweddol o'r goedwig - mae'r broses o ymgynghori yn parhau.

Dyma gyfle, meddai Manon Awst, i gasglu gwybodaeth, cyflwyno gwaith ymchwil, ac arddangos darnau celf sy’n cyfrannu at y drafodaeth ynglŷn â sut yr ydym yn amgyffred tirlun heddiw. Ar yr un llaw, mae tirlun yn ddelwedd sydd â'i wraidd yn y traddodiad rhamantaidd, gyda chysylltiad cryf â hanes paentiadau tirluniau. Ar y llaw arall, mae'n realiti ffisegol a materol sydd ag oblygiadau sylweddol ar y ffordd yr ydym yn byw heddiw, ac yn gofyn cwestiynau ynghylch sut y dylwn ni fyw yn y dyfodol.

Yn ôl yr artist, dyma gynnig golwg o’r newydd ar y tirlun yng nghyd-destun trafodaeth ddadleuol yr ‘Anthroposen’ - y term sydd wedi cael ei gynnig fel rhaniad amser daearegol newydd wrth gydnabod dylanwad pellgyrhaeddol gweithgareddau dyn ar wyneb y Ddaear. "Mae’n gyfle", meddai Manon Awst, “i ysgogi cynulleidfa'r Eisteddfod i ail-ystyried eu perthynas efo'r ddaear o dan eu traed, ac yn y pen draw i edrych yn wahanol ar yr amgylchedd o'u cwmpas - y tir, y môr a'r atmosffer”. A’r teitl ‘Troelli’? “Meddwl am y byd yn troi oeddwn i fel man cychwyn,” meddai. “A bod ein heffaith ni ar ein hamgylchfyd yn bygwth dinistrio systemau a strwythurau bregus dynol, er yn y pen draw mi fydd y creigiau, y tirlun, a bywyd gwyllt yn ail-ffynnu. Mae ‘Troelli’ hefyd yn awgrymu newid, neu'r posibilrwydd o fedru troi pethau o gwmpas a chynnig ongl neu bersbectif newydd, sydd efallai yn ystyr mwy positif.”

 

 

 

 

Gwireddir gyda chefnogaeth Cyngor Celfyddydau Cymru